دادخواست افزایش ساعات ملاقات

مقدمه: حق ملاقات و اهمیت آن

در نظام حقوقی ایران، پس از جدایی والدین، حق ملاقات فرزند با والدین خود از جمله حقوق اساسی و لاینفک محسوب می‌شود. این حق نه تنها برای والدینی که حضانت فرزند را بر عهده ندارند، بلکه برای خود فرزند نیز از اهمیت حیاتی برخوردار است؛ چرا که ارتباط مداوم و سالم با هر دو والد، نقش بسزایی در سلامت روان، رشد عاطفی و شکل‌گیری شخصیت کودک ایفا می‌کند. معمولاً در زمان طلاق یا پس از آن، دادگاه با در نظر گرفتن مصالح عالیه طفل، زمان‌بندی مشخصی را برای ملاقات تعیین می‌کند که اغلب شامل ساعات محدودی در طول هفته یا ماه می‌شود.

اما در بسیاری از موارد، این ساعات ملاقات تعیین شده، به دلایل گوناگون، پاسخگوی نیازهای عاطفی و تربیتی کودک و والد ملاقات‌کننده نیست. تغییر شرایط زندگی، رشد سنی فرزند، افزایش دلبستگی کودک به والد ملاقات‌کننده یا حتی بهبود وضعیت روانی و اقتصادی والد، می‌تواند توجیه مناسبی برای درخواست افزایش ساعات ملاقات باشد. در چنین شرایطی، والد متقاضی می‌تواند با تنظیم و تقدیم دادخواست افزایش ساعات ملاقات، از دادگاه بخواهد تا با بازنگری در رأی قبلی، زمان بیشتری را برای این ارتباط ارزشمند اختصاص دهد.

مبانی قانونی درخواست افزایش ساعات ملاقات

حق ملاقات والدین با فرزندانشان، ریشه‌ای عمیق در قوانین خانواده ایران دارد. این حق نه تنها در متون فقهی شیعه، بلکه در قوانین مدنی و حمایت خانواده نیز به صراحت مورد تأکید قرار گرفته است. هدف اصلی این مقررات، حفظ ارتباط عاطفی بین کودک و هر دو والد است تا کودک از محبت و تربیت هر دو نفر بهره‌مند شود و سلامت روحی او در اثر جدایی والدین دچار آسیب نشود.

قانون مدنی

ماده ۱۱۷۴ قانون مدنی صریحاً بیان می‌کند: «در صورتی که به واسطه طلاق یا به هر علت دیگر ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند، هر یک از ابوین که طفل نزد او نیست، حق ملاقات طفل خود را دارد. تعیین زمان و مکان ملاقات و سایر جزئیات مربوط به آن در صورت اختلاف ابوین، با دادگاه است.» این ماده، پایه و اساس حق ملاقات را شکل می‌دهد و به دادگاه اختیار می‌دهد تا در صورت بروز اختلاف، در مورد جزئیات آن تصمیم‌گیری کند. افزایش ساعات ملاقات، در واقع بازنگری در همین «جزئیات» است که می‌تواند با توجه به شرایط جدید، مورد تقاضا قرار گیرد.

قانون حمایت خانواده

قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ نیز با رویکردی حمایتی، بر حقوق کودک و والدین تأکید دارد. هرچند ماده صریحی برای «افزایش ساعات ملاقات» وجود ندارد، اما روح حاکم بر این قانون، مبنی بر تأمین مصالح عالیه کودک و حفظ ارتباط او با هر دو والد است. دادگاه‌ها با استناد به اصول کلی این قانون و نیز با توجه به «اصل مصلحت کودک»، می‌توانند در تعیین یا تغییر ساعات ملاقات تصمیم‌گیری کنند. در واقع، هدف این است که بهترین شرایط برای رشد و بالندگی کودک فراهم شود و اگر افزایش ساعات ملاقات در راستای این هدف باشد، دادگاه می‌تواند با آن موافقت کند.

شرایط و موارد لزوم برای تقدیم دادخواست

تقدیم دادخواست افزایش ساعات ملاقات باید مبتنی بر دلایل منطقی و قانونی باشد. دادگاه صرفاً بر اساس درخواست یک‌جانبه، اقدام به تغییر رأی قبلی نمی‌کند، بلکه نیاز به وجود شرایطی دارد که توجیهی برای این تغییر باشد. مهم‌ترین این شرایط عبارتند از:

• تغییر در مصالح عالیه طفل: این مهم‌ترین و اصلی‌ترین دلیل است. اگر شرایط جدیدی ایجاد شده که افزایش ملاقات به نفع روحی، عاطفی، تحصیلی یا تربیتی کودک است، این امر می‌تواند موجبات تغییر ساعات ملاقات را فراهم کند. به عنوان مثال، اگر کودک به سن تشخیص رسیده و تمایل بیشتری برای ملاقات با والد دیگر نشان می‌دهد.
• بهبود وضعیت والد متقاضی: اگر وضعیت شغلی، اقتصادی، مسکن یا حتی روانی والد متقاضی به گونه‌ای بهبود یافته باشد که اکنون توانایی و بستر بهتری برای نگهداری و ارتباط با کودک در ساعات بیشتر را دارد، این می‌تواند دلیلی برای درخواست باشد.
• سن کودک و نیازهای رشدی او: با افزایش سن کودک، نیازهای او نیز تغییر می‌کند. ممکن است در سنین بالاتر، کودک نیاز به ارتباط عمیق‌تر و زمان بیشتری با والد خود داشته باشد که ساعات ملاقات قبلی پاسخگوی آن نباشد.
• تغییر در شرایط والد حضانت‌دار: اگر والد حضانت‌دار به دلیل تغییر شغل، بیماری، یا هر دلیل دیگری، امکان مراقبت کافی از کودک را در ساعات مشخصی از هفته نداشته باشد و والد دیگر آمادگی و توانایی پر کردن این خلاء را داشته باشد، این می‌تواند دلیلی برای افزایش ساعات ملاقات باشد.
• سکونت در نزدیکی یکدیگر: اگر والدین پس از جدایی در نزدیکی یکدیگر ساکن شده باشند، امکان افزایش ساعات ملاقات و سهولت رفت‌وآمد برای کودک فراهم می‌شود.
• عدم اجرای صحیح حکم ملاقات قبلی: در مواردی که والد حضانت‌دار به صورت مداوم مانع از ملاقات صحیح می‌شود یا زمان‌های تعیین شده را رعایت نمی‌کند، درخواست افزایش ساعات ملاقات و تعیین جزئیات دقیق‌تر می‌تواند راه‌حل باشد.

مدارک و مستندات لازم برای دادخواست

برای تقدیم هر دادخواست حقوقی، ارائه مدارک و مستندات کافی برای اثبات ادعا ضروری است. در دادخواست افزایش ساعات ملاقات نیز، والد متقاضی باید با جمع‌آوری مدارک لازم، سعی در اقناع دادگاه مبنی بر لزوم این تغییر نماید. مهم‌ترین مدارکی که باید ضمیمه دادخواست شوند، عبارتند از:

لازم به ذکر است که کپی مدارک باید توسط مراجع قضایی یا دفاتر اسناد رسمی «مصدق» (تأیید شده) باشند تا اعتبار قانونی داشته باشند. همچنین، ارائه هرگونه مدرک دیگری که بتواند ادعای شما را در دادگاه تقویت کند، از جمله شهادت شهود، کارشناسی روانشناسی کودک و…، می‌تواند بسیار مفید باشد.

عوامل موثر بر تصمیم دادگاه در افزایش ساعات ملاقات

دادگاه در رسیدگی به دادخواست افزایش ساعات ملاقات، بر خلاف تصور عمومی، تنها به خواست والد متقاضی توجه نمی‌کند. بلکه رویکرد اصلی دادگاه، همواره بر پایه «مصالح عالیه کودک» است. این بدان معناست که هر تصمیمی که منجر به آسیب روحی، جسمی، تربیتی یا تحصیلی کودک شود، حتی اگر به درخواست یکی از والدین باشد، مردود خواهد بود. عوامل متعددی در تصمیم‌گیری قاضی نقش دارند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سن و وضعیت روحی و جسمی کودک: نیازهای کودکان در سنین مختلف متفاوت است. یک نوزاد یا خردسال نیاز به مراقبت‌های ویژه و محیط ثابت دارد، در حالی که یک نوجوان ممکن است از ملاقات‌های طولانی‌تر و حتی اقامت شبانه با والد دیگر بهره‌مند شود. همچنین، وضعیت سلامت روحی و جسمی کودک از اهمیت بالایی برخوردار است.
• نظر کارشناس (روانشناس، مددکار اجتماعی): در بسیاری از پرونده‌ها، دادگاه از طریق ارجاع به کارشناسان روانشناسی کودک و مددکاران اجتماعی، وضعیت روحی و عاطفی کودک، تمایلات او، و تأثیر احتمالی افزایش ساعات ملاقات بر وی را جویا می‌شود. نظر کارشناس برای قاضی بسیار راهگشاست.
• تمایل و اظهارات کودک (در سن تشخیص): اگر کودک به سن تشخیص رسیده باشد (معمولاً بالای 7 سال، اما بستگی به رشد عقلی کودک دارد)، دادگاه می‌تواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم (از طریق کارشناس) نظر و تمایل او را جویا شود. البته نظر کودک به تنهایی تعیین‌کننده نیست، اما یک فاکتور مهم محسوب می‌شود.
• صلاحیت اخلاقی و رفتاری والدین: دادگاه به بررسی سابقه اخلاقی، رفتاری و حتی قضایی هر دو والد می‌پردازد. هرگونه سابقه سوء رفتار، اعتیاد، سابقه کیفری یا حتی عدم مسئولیت‌پذیری می‌تواند تأثیر منفی در تصمیم دادگاه داشته باشد.
• میزان همکاری و تعامل والدین: اگر والدین پس از طلاق، تعامل و همکاری سازنده‌ای در امور مربوط به کودک داشته باشند و اختلافات خود را وارد مسائل کودک نکنند، دادگاه احتمالاً با افزایش ملاقات موافقت بیشتری نشان می‌دهد، زیرا این نشان‌دهنده محیط آرام‌تر برای کودک است.
• محل سکونت والدین و امکان رفت‌وآمد: دوری مسافت یا دشواری رفت‌وآمد می‌تواند مانعی برای افزایش ملاقات باشد. نزدیکی محل سکونت، یک امتیاز مثبت محسوب می‌شود.
• شرایط محیطی و امکانات والد متقاضی: دادگاه به امکانات محیطی والد متقاضی (مانند فضای مناسب برای بازی، خواب، تحصیل) و توانایی او در فراهم آوردن نیازهای مادی و معنوی کودک در ساعات بیشتر ملاقات توجه می‌کند.

در نهایت، قاضی با در نظر گرفتن کلیه جوانب و با هدف تأمین بهترین آینده برای کودک، تصمیم نهایی را اتخاذ خواهد کرد.

مراحل تنظیم و تقدیم دادخواست

فرآیند درخواست افزایش ساعات ملاقات، مانند سایر دعاوی خانوادگی، مراحل قانونی مشخصی دارد که باید به درستی طی شوند تا دادخواست به نتیجه مطلوب برسد. آگاهی از این مراحل برای والد متقاضی ضروری است:

• مراجعه به وکیل یا مشاور حقوقی: اولین و مهم‌ترین گام، مشورت با یک وکیل متخصص در امور خانواده است. وکیل می‌تواند شما را در جمع‌آوری مدارک، تنظیم صحیح دادخواست و ارائه استدلال‌های حقوقی یاری کند و احتمال موفقیت پرونده را افزایش دهد.
• تنظیم دادخواست: دادخواست باید در فرم‌های مخصوصی که در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی موجود است، تنظیم شود. در این فرم‌ها باید مشخصات دقیق خواهان (والد متقاضی) و خوانده (والد حضانت‌دار)، مشخصات کودک، شرح خواسته (افزایش ساعات ملاقات) و دلایل و مستندات مربوطه به صورت واضح و مستدل ذکر شود.
• ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: پس از تنظیم دادخواست و پیوست مدارک لازم، باید آن را در یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید. در این مرحله، هزینه‌های دادرسی نیز پرداخت می‌شود و دادخواست به دادگاه صالح (دادگاه خانواده محل اقامت خوانده یا خواهان) ارسال می‌گردد.
• تعیین وقت رسیدگی و ابلاغ: پس از ارسال دادخواست به دادگاه، برای طرفین (خواهان و خوانده) وقت رسیدگی تعیین شده و از طریق سامانه ثنا به آن‌ها ابلاغ می‌شود. حضور در جلسه دادگاه در تاریخ و ساعت مقرر الزامی است.
• جلسه رسیدگی و دفاعیات: در جلسه دادگاه، قاضی به اظهارات هر دو طرف گوش می‌دهد و مدارک ارائه شده را بررسی می‌کند. در این مرحله، می‌توانید دلایل خود را برای افزایش ملاقات به صورت شفاهی نیز بیان کرده و مستندات خود را ارائه دهید. والد دیگر نیز فرصت دفاع از خود و ارائه دلایل مخالفت خود را خواهد داشت.
• ارجاع به کارشناسی یا داوری (در صورت لزوم): اگر قاضی برای روشن شدن ابعاد مختلف پرونده نیاز به نظر تخصصی داشته باشد، ممکن است پرونده را به کارشناس روانشناسی یا مددکار اجتماعی ارجاع دهد. همچنین، در برخی موارد، تلاش برای صلح و سازش از طریق داوری صورت می‌گیرد.
• صدور رأی: پس از بررسی‌های لازم و اتمام جلسات رسیدگی، دادگاه با در نظر گرفتن تمامی جوانب و مصالح عالیه طفل، رأی نهایی را صادر می‌کند که ممکن است شامل افزایش ساعات ملاقات، رد دادخواست یا تغییراتی در جزئیات آن باشد.
• اعتراض به رأی (در صورت نیاز): در صورتی که هر یک از طرفین به رأی صادره معترض باشند، می‌توانند ظرف مدت ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی، به آن اعتراض کرده و درخواست تجدیدنظر نمایند.

مسیر گام به گام افزایش ساعات ملاقات

پرسش‌های متداول در خصوص افزایش ساعات ملاقات

نتیجه‌گیری و اهمیت مشاوره حقوقی

دادخواست افزایش ساعات ملاقات، راهکاری قانونی است برای والدینی که احساس می‌کنند زمان تعیین شده برای دیدار با فرزندشان کافی نیست و این امر می‌تواند به رشد و بالندگی کودک آسیب برساند. این فرآیند، نه تنها یک حق برای والدین، بلکه یک ضرورت برای حفظ سلامت روانی و عاطفی کودکان پس از جدایی والدین است.

همانطور که توضیح داده شد، تصمیم دادگاه در این زمینه، تابعی از عوامل متعدد و پیچیده‌ای است که در رأس آن‌ها «مصالح عالیه کودک» قرار دارد. از این رو، تنظیم صحیح دادخواست، جمع‌آوری مستندات کافی و ارائه دلایل متقن، برای موفقیت در این مسیر حیاتی است.

با توجه به حساسیت موضوع و پیچیدگی‌های قانونی و قضایی، اکیداً توصیه می‌شود پیش از هرگونه اقدامی، با وکلای متخصص در حوزه خانواده و حضانت فرزند مشورت نمایید. یک وکیل کارآزموده می‌تواند با تحلیل دقیق شرایط شما و فرزندتان، بهترین راهکار را ارائه داده و با تخصص خود، شانس موفقیت شما را در دادگاه به میزان قابل توجهی افزایش دهد. موسسه حقوقی حضانت فرزند با کادری مجرب و متخصص، آماده ارائه خدمات مشاوره و وکالت در تمامی دعاوی مربوط به حضانت و ملاقات فرزندان به شما عزیزان است. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد حضانت فرزند و مسائل مرتبط، می‌توانید به بخش بلاگ موسسه حضانت فرزند مراجعه کنید.

تماس با ما