نحوه ابلاغ حکم حضانت

مسئله حضانت فرزند یکی از حساس‌ترین و حیاتی‌ترین موضوعات در دعاوی خانوادگی است که سرنوشت آینده کودک را تحت تأثیر قرار می‌دهد. پس از آنکه دادگاه در خصوص حضانت رأی صادر می‌کند، نوبت به مرحله ابلاغ حکم می‌رسد که از اهمیت حقوقی بالایی برخوردار است. ابلاغ صحیح و قانونی حکم، گام نخست برای اجرای آن و تضمین حقوق کودک و والدین است. این مقاله به صورت جامع و علمی، تمامی ابعاد و روش‌های ابلاغ حکم حضانت را بررسی کرده و راهنمایی‌های عملی را در اختیار شما قرار می‌دهد تا با آگاهی کامل این مسیر را طی کنید.

اهمیت ابلاغ صحیح حکم حضانت

ابلاغ یک فرآیند رسمی و قانونی است که هدف آن، آگاه کردن طرفین دعوا از مفاد رأی دادگاه است. در مورد حکم حضانت، ابلاغ صحیح از چند جهت حیاتی است:

• ✔
  قطعیت یافتن حکم: شروع مهلت‌های اعتراض (تجدید نظرخواهی یا فرجام‌خواهی) از تاریخ ابلاغ آغاز می‌شود. بدون ابلاغ، حکم قطعیت نمی‌یابد و قابلیت اجرا پیدا نمی‌کند.
• ✔
  قابلیت اجرا: تنها پس از ابلاغ قانونی و طی شدن مراحل قطعیت، می‌توان از مراجع قضایی درخواست صدور اجرائیه و اجرای حکم را داشت.
• ✔
  ضمانت اجرا: برای کسی که از حکم حضانت تمکین نکند، ضمانت اجراهای قانونی (مانند جلب یا مجازات) تنها پس از ابلاغ صحیح و اطلاع او از مفاد حکم، قابل اعمال است.

مراحل قانونی ابلاغ حکم حضانت

صدور حکم در دادگاه

اولین گام پس از رسیدگی‌های قضایی و تشکیل جلسات دادگاه، صدور رأی بدوی توسط شعبه رسیدگی‌کننده است. این رأی، مفاد تصمیم دادگاه در خصوص حضانت، ملاقات و سایر مسائل مرتبط را مشخص می‌کند.

قطعیت یافتن حکم (بدوی، تجدید نظر، فرجام)

یک حکم تنها زمانی قابلیت اجرا پیدا می‌کند که قطعیت یابد. حکم بدوی دادگاه، ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ، قابل اعتراض در دادگاه تجدید نظر استان است. در صورتی که هیچ‌یک از طرفین اعتراض نکنند، حکم بدوی قطعیت می‌یابد. اگر اعتراض شود، رأی دادگاه تجدید نظر قطعی و لازم‌الاجرا خواهد بود. در برخی موارد خاص، حکم دادگاه تجدید نظر نیز می‌تواند مورد فرجام‌خواهی در دیوان عالی کشور قرار گیرد که البته در دعاوی حضانت کمتر رایج است.

درخواست صدور اجرائیه (در صورت نیاز)

اگر پس از قطعیت حکم، طرف محکوم‌علیه از اجرای آن استنکاف ورزد (مثلاً فرزند را تحویل ندهد)، طرف ذینفع می‌تواند با مراجعه به دایره اجرای احکام دادگاه، درخواست صدور اجرائیه کند. اجرائیه سندی رسمی است که به محکوم‌علیه دستور می‌دهد ظرف مدت مشخصی (معمولاً ۱۰ روز) نسبت به اجرای حکم اقدام کند.

روش‌های ابلاغ

ابلاغ اوراق قضایی در ایران عمدتاً به دو شیوه الکترونیکی و فیزیکی صورت می‌گیرد. هر دو روش دارای الزامات و جزئیات خاص خود هستند که در جدول زیر به مقایسه آن‌ها می‌پردازیم:

*توجه: با توجه به الزام ثبت نام در سامانه ثنا برای کلیه افراد، ابلاغ فیزیکی در حال حاضر تنها برای افرادی که ثبت نام نکرده‌اند یا در موارد خاص (مانند زندانیان و افراد فاقد دسترسی الکترونیکی) انجام می‌شود و بیشتر ابلاغ‌ها به صورت الکترونیکی است.*

ابلاغ حکم حضانت از طریق سامانه ثنا

سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی (ثنا) بستر اصلی برای ابلاغ اوراق قضایی در ایران است. کلیه اصحاب دعوا و اشخاص مرتبط با پرونده، ملزم به ثبت‌نام در این سامانه هستند.

ثبت‌نام در سامانه ثنا

برای ثبت‌نام در سامانه ثنا، می‌توانید به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده یا به صورت آنلاین از طریق وب‌سایت عدل ایران اقدام نمایید. پس از ثبت اطلاعات و احراز هویت (که در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا به صورت آنلاین و تصویری انجام می‌شود)، یک حساب کاربری و رمز شخصی به شما اختصاص داده می‌شود.

نحوه مشاهده ابلاغیه الکترونیکی

پس از بارگذاری حکم حضانت در سامانه ثنا، یک پیامک اطلاع‌رسانی به شماره موبایل ثبت‌شده شما ارسال می‌شود. با مراجعه به وب‌سایت عدل ایران و ورود به حساب کاربری خود، می‌توانید ابلاغیه را مشاهده و دریافت کنید. تاریخ و ساعت مشاهده ابلاغیه، مبنای محاسبه مهلت‌های قانونی خواهد بود.

ابلاغ حضانت از طریق مامور ابلاغ (فیزیکی)

در مواردی که شخص ثبت‌نام در سامانه ثنا نکرده باشد یا ابلاغ الکترونیکی به دلایلی ناموفق باشد، ابلاغ به صورت فیزیکی توسط مامور ابلاغ انجام می‌شود.

شرایط و مراحل ابلاغ فیزیکی

• •
  آدرس دقیق: لازم است آدرس دقیق و کامل محل سکونت یا کار مخاطب به دادگاه اعلام شود.
• •
  تحویل به مخاطب: مامور ابلاغ باید حکم را شخصاً به فرد مخاطب یا در صورت عدم حضور، به یکی از خویشاوندان او که در همان محل سکونت دارد (مانند همسر، فرزند بالغ یا مستخدم) تحویل دهد.
• •
  امضا رسید: فرد گیرنده حکم باید برگ دوم ابلاغیه را امضا کند.
• •
  عدم حضور یا امتناع: در صورت عدم حضور فرد یا امتناع از دریافت حکم، مامور ابلاغ مراتب را در برگ ابلاغیه قید کرده و به دادگاه گزارش می‌دهد. در این صورت، ممکن است حکم به صورت الصاق در محل (چسباندن به در منزل) یا با نشر آگهی ابلاغ شود.

ضمانت اجراهای عدم تمکین به حکم حضانت

پس از ابلاغ قانونی و قطعیت حکم حضانت، در صورتی که یکی از والدین (یا هر شخص دیگری که فرزند نزد اوست) از اجرای حکم و تحویل فرزند به ذینفع استنکاف کند، ضمانت اجراهای قانونی متعددی پیش‌بینی شده است:

• ❗️
  دستور جلب: دادگاه می‌تواند پس از اخطار و عدم تمکین، دستور جلب کسی که از تحویل فرزند خودداری می‌کند را صادر نماید.
• ❗️
  مجازات حبس: طبق ماده ۴۰ قانون حمایت خانواده، هر کس از اجرای حکم دادگاه در مورد حضانت یا ملاقات فرزند خودداری کند، به مجازات حبس از سه ماه و یک روز تا پنج ماه محکوم خواهد شد.
• ❗️
  اعمال قوه قهریه: در برخی موارد و با حکم دادگاه، ممکن است از طریق نیروی انتظامی برای اجرای حکم و تحویل فرزند اقدام شود.

پرسش‌های متداول درباره ابلاغ حکم حضانت

توصیه‌های حقوقی پایانی

فرآیند ابلاغ حکم حضانت و اجرای آن، می‌تواند پیچیدگی‌های خاص خود را داشته باشد. برای اطمینان از رعایت تمامی جوانب قانونی و حفظ حقوق خود و مهم‌تر از آن، مصلحت فرزند، توصیه می‌شود:

• ✓
  مشاوره با وکیل متخصص: یک وکیل باتجربه در امور خانواده می‌تواند شما را در تمامی مراحل، از صدور تا اجرای حکم، راهنمایی کرده و از بروز اشتباهات احتمالی جلوگیری کند.
• ✓
  ثبت‌نام و به‌روزرسانی اطلاعات در ثنا: همواره اطلاعات خود (شماره تماس و ایمیل) را در سامانه ثنا به‌روز نگه دارید تا از ابلاغیه‌ها به موقع مطلع شوید.
• ✓
  حفظ آرامش و اولویت مصلحت کودک: در تمامی مراحل، حفظ آرامش و تمرکز بر مصلحت عالیه فرزند، از اهمیت بالایی برخوردار است.